Od entuzjazmu do wyczerpania, czyli syndrom wypalenia zawodowego

01/08/2014

Od entuzjazmu do wyczerpania, czyli syndrom wypalenia zawodowego

Czy zdarzało ci się, że pracując z klientami przez dłuższy czas doświadczałeś zmęczenia, braku chęci do spotkania, poczucia bezradności? Jeśli odpowiesz na to pytanie twierdząco może warto jest zastanowić się nad tym jak odnosisz się do swojej pracy.

Praca coacha, podobnie jak np. praca psychologa, lekarza, pielęgniarki, menedżera opiera się na pracy z ludźmi. Profesje te łączy ze sobą ciągły kontakt z ludźmi oraz bliskie emocjonalne zaangażowanie. Niesie to za sobą ryzyko poniesienia osobistych kosztów w pracy. Koszty te mogą początkowo być niezauważalne, z czasem jednak nasilać się by w końcu stać się źródłem cierpienia psychicznego i fizycznego. Zjawisko to zostało określone przez Christinę Maslach jako wypalenie zawodowe (ang. burntout).

Christina Maslach wyróżniła 6 obszarów pracy, które trzeba uwzględnić oceniając ryzyko wypalenia zawodowego, a które autorki niniejszego artykułu pozwoliły sobie przełożyć bezpośrednio na pracę coacha.

  1. NADMIERNE OBCIĄŻENIE PRACĄ – coach ma coraz więcej klientów podczas gdy jego zasoby są ograniczone,
  2. BRAK KONTROLI– coach nie ma kontroli nad ważnymi aspektami swojej pracy a organizacja nie dopuszcza jego samodzielnej inicjatywy  i twórczego podejścia do problemów
  3. BRAK NAGRODY – coach ma poczucie, że jego praca nie jest doceniana, że praca nie daje mu pieniędzy, prestiżu albo uznania oraz nie przynosi mu wewnętrznej  satysfakcji
  4. ZAŁAMANIE WSPÓLNOTY – coachowi brakuje zaufania i wsparcia ze strony innych coachów, coraz więcej jest nierozwiązanych konfliktów, pojawia się współzawodnictwo, nasila się wrogość
  5. BRAK SPRAWIEDLIWOŚCI – coach jest przekonany, że nie jest traktowany sprawiedliwie, czuje się wykorzystywany przez zlecającego
  6. KONFLIKT WARTOŚCI – istnieje rozdźwięk między wartościami coacha i organizacji, konflikt między tym co chce robić on a co wymaga od niego organizacja

Co nas coachów może wypalić? Pierwszą grupą czynników wypalających są czynniki związane z charakterem sytuacji. Coach spotyka się z dużymi wymogami a nie posiada wystarczających zasobów, żeby je zaspokoić. Wymagania mogą koncentrować się wokół samej pracy. Może to być przeciążenie pracą, presja czasu, konflikt ról czy niezgodność wyznawanych wartości z oczekiwaniami. Może to również wynikać ze specyfiki pracy z ludźmi, będą nimi wówczas: sam kontakt z klientami, zbyt częste sesje z klientami, trudność sesji, konfrontacja z trudnościami w osiąganiu celów przez klientów. Ponadto wymagania mogą koncertować się wokół czynników indywidualnych. Do nich zaliczyć można: wysokie, nierealistyczne oczekiwania związane z pracą w tym, żeby praca byłą nieustającym źródłem przyjemności, a nasi klienci czynili spektakularne postępy. Będzie nimi także brak wsparcia w chwilach trudnych ze strony innych coachów czy osób bliskich.

Po czym poznać, że zaczynamy się wypalać? Oto trzy składowe syndromu wypalenia zawodowego:

1. WYCZERPANIE EMOCJONALNE I PSYCHOFIZYCZNEpoczucie  nadmiernego obciążenia emocjonalnego, poczucie, że zasoby emocji zostały w znacznym stopniu uszczuplone,przemęczenie, pustka uczuciowa, brak energii psychicznej i fizycznej, trudności z regeneracją sił, trudności ze snem, budizmy się zmęczęni

2. DEPERSONALIZACJA: negatywne , obojętne reagowanie na ludzi, którzy są zwykle odbiorcami usług danej osoby lub przedmiotem opieki z jej strony,poczucie bezosobowości, cyniczne patrzenie na innych ludzi, obniżenie wrażliwości wobec innych, dynamiczny proces obronnego dystansowania się wobec usługobiorców.

3. OBNIŻENIE OCENY WŁASNYCH DOKONAŃ: spadek poczucia własnej kompetencji i sukcesów w pracy (obniżenie poczucia dokonań osobistych), obniżenie/utrata satysfakcji i zaangażowania zawodowego, obniżenie osobistych osiągnięć i umiejętności, gorzej radzimy sobie z własnymi trudnościami, czujemy się sfrustrowani, że nie możemy realizować własnych celów, nasza praca  przestaje być doceniana a my sami szanowani co pogłębia frustrację.

Co zatem robić żeby się nie wypalić? Możemy zadbać o dwa kluczowe obszary. Ten, który dotyczy otoczenia oraz nasz wewnętrzny – psychiczny. W pierwszym przypadku powinniśmy zadbać o nasze „stanowisko” pracy, dobrze gdyby było to miejsce przyjemne, przytulne z ładnym wystrojem. Gdy spotykamy się z klientem w miejscu publicznym np. kawiarni, ważne żeby była ona w miarę kameralna, oddalona od modnych i hałaśliwych miejsc. Warto zadbać też o organizację czasu pracy – robić odstępy między jednym spotkaniem z klientem a drugim. Np. prowadząc sesję za pośrednictwem skype robić półgodzinne przerwy między sesjami i dbać o to aby tych sesji nie było więcej niż trzy – jedna po drugiej. Natomiast w drugim przypadku powinniśmy zadbać o utrzymywanie emocjonalnego dystansu wobec naszych klientów, nagradzać sami siebie z a ciężką pracę – może to być forma pochwały dla samego siebie lub zrobienie dla siebie czegoś przyjemnego.

W jaki sposób utrzymywać emocjonalny dystans wobec swoich klientów? Kluczowe okazuje się zespołowe omawianie sesji z klientami (oczywiście przy zachowaniu pełnej poufności danych i zadbaniu o pełną anonimowość naszych klientów) świadomość własnych ograniczeń, czyli praca nad własnym rozwojem, dobre planowanie czasu pracy i jego przestrzeganie, mimo nacisków klientów na spotkanie w terminie jedynie im dogodnym, dbanie też o własne potrzeby, mówienie „nie” oraz realizacja pozazawodowych zainteresowań.

dr Agnieszka Gawor
Literatura: Anczewska M. ,Świtaj P., Roszczyńska J. (2005) Wypalenie zawodowe, Postępy Psychiatrii i Neurologii, 14(2), s.67-77 Fengler J. (2000) Pomaganie męczy. Wypalenie w pracy zawodowej. Gdańsk, GWP Sęk H. (2000) (red.) Wypalenie zawodowe-przyczyny, mechanizmy, zapobieganie. Warszawa, Wyd. Nauk. PWN Agnieszka Chrzanowska (2012). Spaleni pracą. [w:] Psychologia dziś nr 1(16). Wydawca: Charaktery.
Admin
About admin